Mei 2026
Week Ma Di Wo Do Vr Za Zo
18 1 2 3
19 4 5 6 7 8 9 10
20 11 12 13 14 15 16 17
21 18 19 20 21 22 23 24
22 25 26 27 28 29 30 31
De maand mei nadert al weer. Een dus naderen ook vier en vijf mei al weer. En de discussie en onenigheid over het Grote Nationale Herdenken.
Er is m.i. behoefte aan enige ‘herinrichting’ van het herdenken, enige heroverweging.
Maar eerst een klein verhaaltje ter gedachtebepaling.
Op 3 mei viert men in een middelgrote stad op de Veluwe ‘Memorial Day’. Dan komt een groep Canadezen die in ’45 tegen de Duitsers vochten deze kant op en wordt in een park, bij een monument, herdacht dat zij ons bevrijdden, van de Duitse bezetting. De groep is nog maar klein in aantal en de leden zijn heel oud. Een van hen had op 18 jarige leeftijd dienst genomen, zo vertelde hij in mei 2025 de lokale krant. Hij wilde blijven komen zolang het kon.
Wat moeten we hiermee?
Ik zeg: doorgaan tot de laatste die wilde komen zijn laatste adem heeft uitgeblazen. Dit herdenken niet uitbreiden met, of vermengen met andere, eerdere of huidige bezettingen, dóór ons of van ons, of met andere bevrijdingen. Maar … doorgaan wel in het besef dat we destijds weinig of niets bijgedragen hebben aan onze eigen bevrijding van de bezetting. Ook niet op de Veluwe. De bevrijding door 18 jarige Canadezen is ons in ’45 aangeboden. Herdenken we dit alles en vieren we het als een Nederlands feestje – daar is alle reden voor – dan is het een feestje dat ons cadeau is gedaan. Niet een feestje dat wij, Nederlanders, door eigen deugd, zware offers en inspanning hebben ‘verdiend’.
Een zelfde ‘exclusieve’ benadering past het herdenken van de holocaust, zou ik menen, zeker als we ons concentreren op wat zich daarvan in Nederland afspeelde. Dat verdient een ‘eigen’ herdenking, zonder bijmengen met andere genocidale moordpartijen in het verleden of heden. Waarom? Niet eens omdat ‘mondiaal’ of ‘historisch’ bezien’ de Holocaust de ergste moordpartij is of altijd zal blijven. Het gaat om 100.000 Nederlanders, landgenoten. Dat rechtvaardigt blijvend een eigen Nederlandse herdenking. Sowieso tot de laatste overlevende de laatste adem heeft uitgeblazen. Maar ook daarna, om het als historische gebeurtenis in Nederland in gedachten te houden.
Iets voor twee mei? Vóór Memorial Day, de Nationale Dodenherdenking en Bevrijdingsdag?
Het ritueel is nader vorm te geven. Ik heb ik wel een suggestie voor een klein onderdeeltje. Ik bespeur namelijk een manco in het herdenken van de Nederlandse slachtoffers van de holocaust, dat niet zonder schade is aan ons zelfbeeld en wat ik wil noemen het ‘psychisch zelfkritisch en zelfreinigend vermogen’.
Ruim 100.000 landgenoten werden opgespoord, opgepakt, afgevoerd en vermoord door en/of op last van de Duitse bezetter. Laten we het in de eerste plaats niet vergeten. Maar is dat voldoende?
Wat ik steeds meer mis, is zelfreflectie. Hoe hebben de (andere) Nederlanders, dit kunnen laten gebeuren? Had dit mogen gebeuren? Hebben we er genoeg aan gedaan om dit niet te laten gebeuren?
Zeker, het is in 2026 gemakkelijk moraliseren over 1940 – 1945 en te oordelen over de mensen toen. Verzet tegen de maatregelen had waarschijnlijk niet zonder geweld gekund. Er was sowieso met geweld tegen opgetreden. Echt geweld. Veel echt geweld. Er was bloed vergoten. Echt bloed.
Was ik bereid geweest mijn bloed te vergieten?
Enfin.
We moeten niet willen goedmaken wat is gebeurd. Wat Nederland heeft laten gebeuren met 100.000 Nederlanders. We moeten niet blijven hangen in excuses. Dat zouden misschien ‘best wel’ echte, waarachtige excuses zijn, maar tegelijk onwaardige. Hetgeen gebeurde onwaardig.
Mij staat als idee voor ogen de knieval van Willy Brandt 7 december 1970 in Warschau.
Zo iets dus. Een jaarlijkse knieval dus, door het Nederlandse staatshoofd. In het openbaar. Zwijgend. Op een kussentje, wat mij betreft en niet meteen op de harde bestrating of grond, om te voorkomen dat na twee keer, de koninklijke knieën het voor altijd begeven.
Als symbool.
Niet voor de uitdrukking van schuld of enig ander teken aan de 100.000 Nederlanders die Nederland heeft laten afvoeren en vermoorden zonder veel weerstand te bieden.
Neen, als uitdrukking zelf van werkelijke inkeer. Zoals van de moordenaar die tot werkelijke inkeer is gekomen en zwijgt en niemand wil spreken, opdat zijn berouw niet wordt verdund door medelijden of vergeving.
Dat dus op twee mei. Dan drie mei allemaal naar de Veluwe, met een vlaggetje van Canada. Vier mei de doden herdenken, alle doden. En vijf mei feest voor iedereen, zonder erg erbij na te denken waarvoor.
